![]() |
|
|||
|
|
||||
|
||||||
| Shiko rezultatet: A mendoni se mund te kete te verteta nga gjerat e mbetura Mister? | |||
| Po mendoje se po |
|
1 | 50.00% |
| Jo nuk mendoje |
|
0 | 0% |
| Nuk kam mendim |
|
1 | 50.00% |
| Pjesmarrės: 2. Ju nuk mund tė votoni nė kėtė sondazh | |||
![]() |
|
|
LinkBack | Veglat E Temės | Shfaq Modėt |
|
|
#1 (permalink) |
|
Fisnik
![]() |
Gjate jetes njeriu gjithmon eshte perballuar me shume mistere te ndryshme sa qe cdo here eshte munduar ti jape nje pergjigje ,edhe pse ndoshta pasi nje zbulimi prape kane lindur edhe shume me shume mistere
Per fillim po huazoj disa shkrime te publikuara ne forume te tjera. |
|
|
|
|
|
#2 (permalink) |
|
Fisnik
![]() |
Harta e Henes me grafika te gdhendura 10 here me e vjeter nga hartat qe mendohej se ishin si te parat, u gjet ne nje varr te lashte ne Irlande ne nje nga zonat me te vjetra qe i perkasin Neolitit.
Harta u identifikua nga Dr Philip Stooke i Western University i Ontarios, Kanada. Ai shpenzon kohen me te madhe duke pergatitur harta te asteroideve qe i bazon ne te dhenat qe merr nga observatoret si dhe harta te vete Henes. Ajo qe e hutoi ate ishte fakti qe deri me sot mendohej se harta me e vjeter e Henes ishte 500-vjecare, ndonese sic thote vete doktori kisha gjithmone nje parandjenje qe duhet te ekzistone ndonje harte me e vjeter. Duke ndjekur intuiten e tij ai filloi te studionte doreshkrimet e vjetra dhe librat e historise si dhe kronikat e te gjitha germimeve te kryera ne zonat Neolitike ne Britani dhe ne ishujt e saj. Dhe me ne fund kerkimi i tij i dha frytet e deshiruara. Syrit te tij te sprovuar nuk i shpetoi petroglifi ne shkembin e varrit prehistorik me te njohur te Irlandes ne Knowth, County Meath. Nuk mund ti besoja syve thote ai kur dallova qarte imazhin e Henes madje dhe detaje te gdhendura ne te. Kjo eshte harta me e lashte e gjetur deri me sot. Me e vjetra qe ekziston eshte ajo e bere nga Leonardo Da Vinci ne vitin 1505 ndersa harta qe u gjet ne gur eshte te pakten 10 here me e vjeter. Ne te dallohen qarte te dhena te detajuara te siperfaqes se Henes si psh ato te detit Humorun deri tek deti Crisium. Njerezit qe gedhenden kete harte thote Stook kane qene shkenctaret e pare. Ata kishin shume dijeni per Henen dhe mua sme duken aspak primitiv. Harta 5 mije vjecare duhet te jete bere nga ndonjeri qe ka patur dijeni te plote mbi levizjen e Henes si dhe nje botkuptim te qarte mbi planetin Toke, Diellin dhe Yjet. Por sesi eshte arritur te behet kjo gje 5 mije vjet me pare dhe me nje saktesi te tille, shkenctaret nuk arrijne dot ti japin pergjigje. |
|
|
|
| Sponsored Links |
|
|
#3 (permalink) |
|
Fisnik
![]() |
Misteri i te ashtuquajtures Kafka e Femijes se Yjeve filloi ne Meksike pothuajse 70 vite me pare kur u zbulua ne nje shpelle nga nje vajze e re. Ne ate shpelle dergjej skeleti i nje femre pjeserisht i fshehur nen dhe, vetem nje pjese e dores dale perjashta dhe mbeshtetur mbas krahut tjeter.
Vajza e re filloi te germonte deri sa zbuloi nje varr te ceket skeletin e nje qenie te vogel qe sipas pershkrimeve te saj ishte i vendosur aty teresisht pa rregull. Skeleti nga i cili ka mbetur vetem kafka i ka futur ne mendime shkenctaret e shumte. Kush ishte kjo krijese dhe pse me keto tipare kafkore qe sjane aspak njerezore? Qe ketu buroi dhe termi Femija e Yjeve ose Starchild. Lloyd Pye i cili eshte autori dhe themeluesi i Starchild Research Project shprehet se jane bere studime kolosale duke shfletuar cdo liber te mundshem mjeksor ose anatomie qe flet per deformime te njeriut dhe eshte e pamundur te gjehet ndonje ngjashmeri me ate te kafkes. Plus kesaj matjet dhe studimet e detajuara te kafkes kane provuar qe cdo gje ishte simetrike dhe aspak rezultat i nje deformimi natyral. Antropologet e kane te pamundur ta klasifiojne ne ndonje grup te caktuar dhe zgjidhja e vetme ishte qe te behej datimi nepermjet karbonit per moshen e kafkes qe rezultoi te ishte 900-vjecare ndersa testi tjeter ne lidhje me ADN e kockave nuk eshte bere pasi kushton shume, shprehet Pye. Ne foton e meposhtme eshte Pye duke mbajtur kafken dhe nje imazh 3D i kafkes. |
|
|
|
|
|
#4 (permalink) |
|
Fisnik
![]() |
A shkakton vėrtetė sjellje tė ēuditshme Hėna e plotė?
Nėpėr shekuj, shumė persona kanė pėshpėritur frazėn: 'Duhet tė jetė Hėnė e plotė atje pėrjashtė", nė njė pėrpjekje pėr tė shpjeguar ngjarje tė ēuditshme natėn. Nė tė vėrtetė, perėndesha romake e Hėnės mbante njė emėr qė mbetet i njohur edhe sot: Luna, ose prefiksi i fjalės lunatik - i ēmendur. Filozofi grek, Aristoteli dhe historiani romak, Plakushi Plin thoshin se truri ishte organi "mė i lagėsht" nė trupin e njeriut dhe si rrjedhim mė i prekshėm nga ndikimet e Hėnės, e cila shkakton dallgėt. Besimi nė "efektin e ēmendurisė hėnore", apo "efekti i Transilvanisė" siē e quajnė ndonjėherė mbizotėroi nė Europė edhe nė Mesjetė, atėherė kur qeniet njerėzore mendonin shpesh pėr shndėrrimin nė njerėz-ujq apo vampirė gjatė netėve me Hėnė tė plotė. Edhe sot, shumė njerėz mendojnė se fuqitė mistike tė Hėnės shkaktojnė ērregullime, shtrime nė spitale psikiatrikė, vetėvrasje, vrasje, aksidente nė trafik, pėrleshje, kafshime qensh dhe gjithfarėsoj ngjarjesh tė ēuditshme UJI? Duke ndjekur Aristotelin dhe Plakushin Plin, disa autorė bashkėkohorė, si psikiatri nga Majemi Arnold Lieber kanė hedhur idenė qė efektet e hėnės sė plotė mbi sjelljen vijnė pėr shkak tė ndikimit ndaj ujit. Nė fund tė fundit, trupi i njeriut ėshtė 80 pėrqind ujė, kėshtu qė ndoshta Hėna vepronė me magjinė e saj, duke prishur reshtimin e molekulave tė ujit nė sistemin nervor. Por ka tė paktėn tre arsye, pėrse ky shpjegim nuk qėndron. Sė pari, efektet gravitacionalė tė Hėnės janė shumė tė vegjėl pėr tė gjeneruar efekte tė dukshėm mbi aktivitetin e trurit, jo mė sjelljen. Siē thotė njė astrolog, njė mushkonjė mbi krahun tonė ushtron mė shumė tėrheqje gravitacionale se sa Hėna. Sė dyti, forca gravitacionale e Hėnės ndikon vetėm nė trupat e hapur me ujė, si oqeane e liqene, por jo burime tė mbyllur uji, si trupi i njeriut. Sė treti, efekti gravitacional i hėnės ėshtė i fuqishėm vetėm gjatė Hėnave tė reja - kur Hėna ėshtė e padukshme pėr ne. Nga buron Nėse efekti i Hėnės ėshtė thjeshtė njė legjendė urbane astronomike dhe psikologjike, pėrse ėshtė kaq i pėrhapur? Ka disa arsye tė mundshme. Sigurisht qė mbulimi mediatik luan jnė rol. Shumė filma amerikanė i pėrshkruajnė netėt me Hėnėn e plotė si skenat e ngjarjeve tė tilla si therje, vrasje dhe sjellje psikotike. Po kėshtu, studimet tregojnė se shumė njerėz bien pre e njė fenomeni qė psikologu Jean Chapman e quan "korrelacion iluziv" - perceptimi i njė asosacioni qė nė fakt nuk ekziston. Pėr shembull, shumė njerėz qė kanė dhimbje tė kyēeve kėmbėngulin qė dhimbja e tyre rritet gjatė kohės me shi, ndonėse studimet e hedhin poshtė kėtė. Pak a shumė si mirazhet me ujė qė ne vėzhgojmė nė rrugė tė lira gjatė ditėve tė nxehta tė verės, korrelacionet iluzivė mund tė na bėjnė tė perceptojmė fenomene kur kėta nuk ndodhin. Megjithatė, ky shpjegim ndonėse mund tė jetė njė pjesė e rėndėsishme e gjėzės, nuk tregon se si nisi nocioni i Hėnės sė plotė. Njė ide intriguese pėr origjinėn e tij na vjen prej psikiatrit Charles Raison dhe shumė kolegėve tė tij. Sipas Raison, efekti i ēmendurisė hėnore mund tė pėrmbajė njė pjesėz tė vėrtetė nė kuptimin qė dikur mund tė ketė qenė real. Raison mendon qė pėrpara mbėrritjes sė ndriēimit tė jashtėm nė kohėt moderne, ndriēimi i madh i Hėnės sė plotė nuk i lejonte njerėzit qė jetonin jashtė qė tė flinin - duke pėrfshirė shumėkėnd qė kish ērregullime mendore. Pėr arsye se mungesa e gjumit shpesh herė shkakton sjellje tė ērregullta me disa kushte tė caktuara psikologjikė, si ērregullimi bipolar (mė parė i quajtur depresion maniak), Hėna e plotė mund tė ketė qenė lidhur me njė rritje tė numrit tė sjelljeve tė ēuditshme nė njė epokė tė shkuar. Kėshtu qė, ky efekt, nė fjalėt e tyre mund tė jetė njė "fosil kulturor". Ne mund tė mos e mėsojmė asnjėherė nėse ky shpjegim ėshtė i saktė. Por tė paktėn nė botėn e sotme, efekti i ēmendurisė hėnore duket se i ka shumė tė dobėta bazat.
Herėn e fundit ėshtė Redaktuar nga YLLIRIAN : 08-12-2009 nė 02:36 PM |
|
|
|
|
|
#5 (permalink) |
|
Fisnik
![]() |
![]() JOHN BABBACOMBE LEE Gjatė 100 viteve tė fundit, legjendat pėrreth John "Babbacombe" Lee, kanė marrė dhenė. Legjenda urbane, shfaqje fantazmash dhe rrėfime pėr ndėrhyrje tė mbinatyrshme kanė shkuar shumė pėrtej asaj qė mund tė imagjinonte shumėkush nė South Devonin e shekullit 19. Lee, qė mori nofkėn "Njeriu qė s'mund tė varej" u bė i njohur kur u dėnua pėr vrasjen e punėdhėnėses sė tij, Emma Keyse, si dhe zjarrvėnie nė shtėpinė e saj nė babbacombe, e quajtur Luginėza. Mike Holgate nga Torquay, njė ekspert mbi ēėshtjen e John Lee ka thėnė: "gjatė gjyqit, prokurorėt e paraqitėn si njė tė ēmendur qė ishte nė gjendje tė thyente me sėpatė kokėn e njė plake, e mė pas t'i priste fytin me thikė. Gjykatėsi, tek jepte vendimin me vdekje, habitej se sa i qetė kish qėndruar Lee gjatė tė gjithė gjyqit. Thuhet se ai pasi ėshtė pėrkulur pak pėrpara, ka thėnė: "Arsyeja pėrse jam kaq i qetė ėshtė se besoj tek Zoti, dhe Ai e di qė jam i pafajshėm". "Thuhet se ai i ka rrėfyer kapelanit tė burgut se fajtori i vėrtetė ishte i dashuri motrės sė tij, Elizabeth Harris, i cili qe kuzhinier tek Luginėza". Nė rregjistrin e guvernatorit tė burgut thuhet se, mėngjesin e ekzekutimit, teksa Lee afrohej nė qepenin e trekėmbėshit, u tha dy rojeve se kish ėndėrruar tri herė qė shuli ish tėrhequr dhe tė tre herė nuk kish lėvizur nga vendi". Lee ishte i vetėm nė trekėmbėsh, por sa herė qė bėhej pėrpjekje pėr tė hapur qepenin, ai ngecte. Pas ēdo pėrpjekjeje tė dėshtuar, qepeni testohej dhe hapej normalisht, por kur para tij qėndronte Lee, dera nuk hapej. Kjo ndodhi tre herė, me po tė njėjtin rezultat. Ka zėra qė thonė se, pėrgjatė tė gjithė provės sė trekėmbėshit, njė dorashkė e bardhė zinte vend nė qepen deri kur i dėnuari rikthehej nė qeli. Sekretari i brendshėm i tha Parlamentit se, nuk priste qė njė njeri tė pėrballej "dy herė me shėrbimin e vdekjes sė afėrt". Lee nisi njė dėnim me burgim 23-vjeēar nė Exeter dhe qė nga ajo ditė, legjendat pėr jetėn e tij u pėrhapėn kudo. Shtrigania dhe yshtje djallėzore pėrmendeshin sa herė qė flitej pėr arratinė e Lee prej vdekjes. Miq tė tij thoshin se kishin paguar bujarisht njė shtrigė tė bardhė pėr ta shpėtuar nga litari. Tė tjerė njerėz rrėfenin histori se si nėna e Lee kish vizituar varrezėn e kishės pranė shtėpisė sė saj nė Abbotskerswell, kish recituar Lutjen e Perėndisė mbrapsht dhe i kish kėrkuar Djallit qė t'i shpėtonte tė birin. Nė vitin 1905, teoria e shtriganisė fitoi besueshmėri nga njė burim befasues - Arkduka i Westminsterit, basil Wilberforce. Nė kohėn e vrasjes ai kish qenė njė vizitor i rregullt nė Babbacombe, ku kish folur nė takime tė organizuar nga njė fqinje e njohur e Emma Keyse, Zonja Mount-Temple nga Shkėmbi i Babbacombes. Njeriu i Kishės ishte kapelan nė Dhomėn e Ulėt tė Parlamentit dhe ai kundėrshtoi fuqimisht njė fushatė nė rritje pėr lirimin e Lee. Ai informoi Sekretarin e Brendshėm se i njihte mirė si familje dhe ata ishin njė familje shtriganėsh e shtrigash nė Dartmoor. Mrekulli apo magji, ngjarjet nė trekėmbėsh hodhėn dyshime nė mendjet e shumė njerėzve mbi fajėsinė e Lee. Botuesi i 'The Times', i cili derdhi vrer kundėr vendimit tė Sekretarit tė Brendshėm pėr tė anuluar dėnimin me vdekje tė Lee, tha se historia e tij "do tė nxiste njerėz budallenj e supersticiozė qė tė besonin, pavarėsisht provave tė qartė, se Lee ishte dėnuar gabimisht". Pas lirimit, Lee shkoi nė Londėr ku u arratis bashkė me njė banakiere, duke braktisur bashkėshorten qė po priste fėmijėn e dytė. Mė pas, u duk se u zhduk pa gjurmė - thuhet se ka qenė nė Australi, Amerikė dhe Kanada - dhe Mike Holgate vetėm sė fundmi ka zbuluar se Lee ka vdekur nė 1945. Varri i tij u gjet nė njė varrezė nė Milwakee. Tė dhėnat tregonė se Lee vdiq nė moshėn 80-vjeēare nė 19 mars 1945. Por sigurisht qė legjenda nuk vdiq bashkė me tė, sepse kohėt e fundit, Mike ka rregjistruar njė seri rrėfimesh drithėrues pėr Njeriun qė s'mund ta varnin. Ai thotė: "Njė ngjarje e ēuditshme iu shtua misterit mė shumė se njė shekull mė vonė, kur u hap njė pub me emrin John Lee nė Babbacombe nė Waster, nė vitin 1989. "Nė fillim tė qershorit, tabela e varur e klubit qė mbante logon e njė njeriu tė varur u rrėzua tre netė rresht pa asnjė arsye. Nė po atė javė, Steve Harley dhe grupi i tij Cockey Rebel, ishin nė njė koncert nė Exeter. Sapo ishte thėnė se kantautori i talentuar do tė luante rolin e John Lee nė njė film. Njė plazh i vogėl pranė Brixhamit ishte zgjedhur si vendndodhje e skenave tė filmit, aty ku do tė ndėrtohej njė vilė viktoriane pėr tė rikrijuar skenėn e vrasjes. Kėrkimet e vazhdueshme tė prodhuesve tė filmit kishin zbuluar fakte tė rinj pėr vrasjen dhe ishin pėrfshirė nė skenar, i cili kishte dy funde tė mundshėm. Producenti i tha medias: "Kam jetuar kaq gjatė me kėtė, dhe nuk heq dorė deri kur tė kem zbuluar tė vėrtetė. Fatkeqėsisht, e vėrteta nuk doli asnjėherė nė shesh, sepse filmi u braktis i ndjekur shumė shpejt nga mbyllja e pubit Babbacombe. Ndoshta tė dy projektet kishin bezdisur shpirtin e trazuar tė John Lee. |
|
|
|
|
|
#6 (permalink) |
|
Fisnik
![]() |
Revista 'The New Scientist' ka hartuar njė listė tė aspekteve tė pėrditshėm tė jetės qė vazhdojnė tė turbullojnė mendjet mė tė mėdha, duke pėrfshirė arsyet prapa puthjes, skuqjes e madje edhe kapjes sė hundės. Njė editorial i revistės thoshte: "Nuk ka asgjė mė magjepsėse pėr shumicėn prej nesh se sa vetja jonė. Kėshtu qė, nuk ka pse habitemi pėrse kemi bėrė shumė pėrpjekje pėr t'i shkuar nė rrėnjė domethėnies sė tė qenit njerėzor.
Ajo ēfarė tė habit ėshtė se ka kaq shumė tipare qė mbeten enigmatikė. Kėto variojnė qė nga sublimja, si arti, ėndėrrimi dhe altruizmi, deri tek qesharakja, si qimet, skuqja dhe kapja e hundės. Mund tė duken tė ēuditshme, por shpjegimet mė tė mirė pėr to shpesh kanė pasoja tė thella. Ja disa teori qė tregojnė pėrse ne i bėjmė ato gjėra qė bėjmė dhe disa prej problemeve: 1 - Skuqja: Charles Darwin luftoi shumė pėr tė shpjeguar pėrse evolucioni na bėri tė skuqemi kur gėnjejmė, gjė qė sinjalizon tė tjerėt. Megjithatė, disa mendojnė se kjo mund tė ndihmojė pėr eleminimin e konfrontimit apo ushqejė intimitetin, duke zbuluar dobėsi. 2 - E qeshura: Endorfinat qė pėrmirėsojnė gjendjen shpirtėrore ēlirohen kur ne qeshim, gjė qė duket njė arsye normle pėr ta bėrė kėtė, por njė studim 10-vjeēar i turbulloi disi ujėrat kur zbuloi se mė shumė tė qeshura shkaktohen nga komente banalė se sa nga shakatė. 3 - Puthja: shpjegimi pėr puthjen nuk ka gjasa tė jetė gjenetik, pasi jo tė gjithė shoqėritė humane e bėjnė. Ka teori qė ėshtė e lidhur me kujtimet e ushqimit nė gji dhe qė njerėzit e lashtė ua prisnin gjirin foshnjave, duke i ushqyer me gojėn e tyre, gjė qė pėrforcoi lidhjen. 4 - Endėrrimi: Teoria e ėndrrave e Zigmund Frojdit, sipas tė cilės ėndrrat shprehin dėshirat tona tė nėnvetėdijes janė diskredituar pėrgjithėsisht dhe ėshtė pranuar se ato na ndihmojnė tė pėrpunojmė emocione, por arsyeja pėrse ne shohim vizione kaq tė ēuditshėm nuk ėshtė shpjeguar plotėsisht. 5 - Supersticioni: zakonet e pazakontė, por qė sjellin qetėsim nuk kanė kuptim nga kėndvėshtrimi i evolucionit; megjithatė, njerėzit e lashtė do tė kishin pėrfituar nėse nuk do tė kishin injoruar fėshfėrimėn e kėmbėve tė njė luani nė bar, duke e quajtur thjeshtė shkulm ere. Feja duket se e ka burimin tek ky impuls. 6 - Kapja e hundės: zakoni aspak tėrheqės, por i zakonshėm i "gėrryerjes sė vrimave tė hundės" nuk ofron pothuajse asnjė dobi ushqyese, atėherė pėrse njė e katėrta e adoleshentėve e bėjnė tė paktėn katėr herė nė ditė? Disa mendojnė se forcon sistemin imunitar. 7 - Adoleshenca: asnjė kafshė tjetėr nuk i nėnshtrohet viteve tė paparashikueshėm tė adoleshencės. Disa mendojnė se ajo ndihmon trurin tonė tė madh qė tė riorganizohet pėrpara rritjes, apo lejon eksperimentim nė sjellje pėrpara pėrgjegjėsisė qė do tė sjellin vitet e mėvonshėm. 8 - Altruizmi: tė japėsh gjėra pa patur tė sigurtė rikthimin ėshtė sjellje e ēuditshme, nga pikėpamja e evolucionit. Mund tė ndihmojė nė lidhjet e grupeve, apo thjeshtė tė japė kėnaqėsi. 9 - Arti: piktura, vallėzimi, skulptura dhe muzika mund tė jenė tė gjitha ekuivalenti human i bishtit tė palloit qė mund tė tregojnė se sa i mirė mund tė jetė dikush, si shok apo bashkėshort. Megjithatė, mund tė jetė njėkohėsisht njė mjet i pėrhapjes sė dijes apo ndarjes sė eksperiencave. 10 - Qimet e trupit: arsyet e supozuara mund tė jenė nė rol nė pėrhapjen e aromės sė trupit, ngrohje apo edhe mbrojtje nga acarimet njerėzore qė ata nuk kanė arritur t'i shpjegojnė plotėsisht. Herėn e fundit ėshtė Redaktuar nga YLLIRIAN : 12-21-2009 nė 01:04 PM |
|
|
|
|
|
#7 (permalink) |
|
Fisnik
![]() |
Data e misionit tė tyre ishte 27 janar 1945 dhe ishte i orientuar drejt ishujve tė Bermudės, nė hapėsirėn e quajtur
Dėshira e njeriut pėr tė parashikuar tė ardhmen, si dhe pėr tė ndikuar nė ngjarjet e sė kaluarės, kanė qenė vazhdimisht preokupim i tij i fshehur. Duke filluar nga shkrimtarėt e ndryshėm tė botės fantastiko-shkencore e deri tek sharlatanėt e shumtė, ėshtė munduar qė t'i tregohet njerėzimit diēka nė lidhje me ngjarjet dhe rrjedhėn e tyre, nė tė cilat mund tė ndikohet drejtpėrdrejtė, duke pėrdorur tė ashtuquajturėn makinė kohore. Mirėpo, nuk janė marrė vetėm kėta me kėtė problematikė. Kjo ēėshtje i ka munduar nė njėfarė mėnyre edhe filozofėt e ndryshėm e madje edhe shkencėtarė tė njohur tė kohėrave tė ndryshme, duke u nisur nga Isak Njutoni e gjer tek Albert Ajnshtajni dhe shkencėtari i famshėm i kohės sė sotme, Stiven Hoking. Problemi qė kanė shtruar kėta tė tre dhe shumė tė tjerė ėshtė zhvillimi i ngjarjeve dhe i dukurive natyrore nė kohė dhe hapėsirė. Nė mėnyrė mė tė moderuar kėtė e studioi Ajnshtajni nė "Teorinė e relativitetit", nė tė cilėn i shpjegoi gjėrat nė katėr dimensione (tri hapėsinore dhe njė kohore), ndėrsa Hokingu nė librin e tij, "Bing Bangu" i studioi nė mėnyrė mė tė zgjeruar pėrmes 11 dimensioneve (7 hapėsinore dhe 4 kohore). Fakti qė pėrmendet nė studimet e tyre ėshtė i ashtuquajturi "dilatacioni kohor" apo "zgjerimi i kohės". Duke u nisur nga formula e njohur E=m x c2 ėshtė munduar tė tregohet qė materia dhe energjia janė tė lidhura ndėrmjet tyre nė mėnyrė tė pandashme. Nė njė eksperiment qė ėshtė bėrė lidhur me kėtė problem, ėshtė ai i matjes sė kohės nga dy vėshtrues: njėri nė lėvizje e tjetri nė qetėsi. Ndėrkohė qė i pari, me orėn e tij, fluturonte me aeroplan supersonik, i dyti, qėndronte nė tokė dhe nuk lėvizte fare. Me tė zbritur nė tokė u vėrtetua se ora e tė parit po ngecte prapa nė krahasim me vėshtruesin e dytė, i cili kishte qėndruar nė tokė i palėvizshėm. Por, ē'do tė ndodhte kur njeriu tė lėvizė me shpejtėsi tė dritės prej 300.000 km/s apo pėrafėrsisht sa ajo d.m.th. 298.500 km/s pra, sa 99.5% e shpejtėsisė sė dritės? Sipas Ajnshtajnit, njeriu do tė plakej dhjetė herė mė ngadalė se sa njerėzit e tjerė, qė qėndrojnė nė tokė. Kjo qė u tha mė lart nuk ėshtė teorikisht e parealizuar, por nė kohėn nė tė cilėn jemi duke jetuar ėshtė teknikisht e pamundshme pėr shkak tė problemeve tė ndryshme tė pazgjidhura. Pra, nė kėtė mėnyrė tė shqyrtimit tė problemit u gjet metoda se si tė parashikohet e ardhmja. Por si tė ndikohet tek e kaluara? Kėtij problemi nė mėnyrė serioze i ėshtė pėrkushtuar z. Hoking ku pėrmend "vrimat e zeza" qė ndodhen nė kozmos. "Me ndihmėn e tyre", thotė ai, "ėshtė e mundur qė tė udhėtohet nė kohė, pasi ato nė njė farė mėnyre paraqesin tunelet kohore. Problemi qėndron nė atė qė nuk dihet se sa kohė do tė kthehet njeriu prapa nė kohė, pastaj problemi i paradoksit kohor ose nė mėnyrė tė ndikimit tė rrjedhės sė saj pėr tė ardhmen. Hokingu pėrmend njė rast tė pazakonshėm ku kishte marrė pjesė nė rolin e ekspertit. Ngjarja kishte ndodhur nė qershor tė vitit 1990. Gjatė emetimit tė programit amerikan CBS, papritmas u ndėrpre programi pėr njė lajm sensacional. Nė bazėn ushtarake amerikane kishin ateruar pesė aeroplanė gjuajtės - bombardues amerikanė tė tipit "Spitfajer" tė Luftės sė Dytė Botėrore. Me radiomarrėse ata lajmėronin bazėn se, "kishin kryer misionin e tyre ushtarak me sukses dhe po prisnin leje pėr aterrim". Aterrimin e tyre e raporton kol. Benjamin Bruks dhe kapitenėt: Antoni Reinhard, Benjamin Helg dhe Donald Viks. Zbritja e pilotėve i befasoi shumė ata, sepse shumė gjėra kishin ndryshuar. Lajmi me kaq u ndėrpre nė televizion, sepse autoritetet ushtarake ndėrhynė dhe nuk lejuan xhirimin e mėtejshėm, me arsyetim se po xhironin sekretet ushtarake tė bazės. Mė tej, rrėfen Hokingu, unė mora pjesė nė tė ashtuquajturėn "operacioni i sigurimit", ku edhe pata kontakt direkt me ta. Pilotėt nė fjalė qenė tepėr tė shokuar nga ajo qė u kishte ndodhur. Mbas marrjes nė pyetje arritėm qė tė kuptojmė se, ekuipazhi kishte pasur pėr detyrė qė tė zbulojnė nėndetėset japoneze qė lundronin nėpėr Oqeanin Paqėsor. Misioni i tyre kishte qenė tepėr delikat, sepse ata kishin shfrytėzuar njė korridor ajror fare pak tė njohur pėr pilotėt. Data e misionit tė tyre ishte 27 janar 1945 dhe ishte i orientuar drejt ishujve tė Bermudės, nė hapėsirėn e quajtur "Trekėndėshi i Bermudeve". Nė fillim autoritetet ushtarake nuk u kishin besuar, duke menduar se bėhej fjalė pėr spiunė apo mashtrues. Lajmi pėr vizitorėt e paftuar arriti edhe nė Pentagon dhe hulumtimet lidhur me kėtė rast i morėn pėrsipėr oficerėt e lartė tė Armatės Amerikane. Identiteti i pilotėve sė shpejti u vėrtetua: pilotėt e eskadrilės ishin shpallur "tė humbur nė aksion" para 45 vjetėve dhe nuk dihej asgjė pėr fatin e tyre. Se si ėshtė e mundur qė kėta tė shfaqen nė kėtė kohė, askush nuk ishte nė gjendje ta tregonte. Koloneli Bruks gjatė bisedės me Hokingun rrėfen se atė ditė, gjatė fluturimit mbi zonėn e pėrmendur, ata befas kishin humbur kontrollin mbi aeroplanėt e tyre. Aparatet e navigacionit dhe instrumentet e tjera matėse tregonin shenja tė mosfunksionimit. Ndėrkohė qė ata po mundoheshin tė stabilizonin aeroplanėt, u verbohen sytė nga njė dritė e bardhė, e cila i gėlltiti dhe nė atė moment ata nuk dinin asgjė pėr vete. Stiven Hokingu thotė se, rastet e zhdukjes pa gjurmė tė anijeve dhe aeroplanėve, bashkė me personelin e tyre pėrcjellės dhe me pilotė, janė tė dokumentuara, por rasti me tė cilin kishin tė bėnin ishte unik. Nė Pentagon, Hokingu mbajti referat tė gjatė me rastin e "ringjalljes" sė pilotėve. Ai thotė se, "Trekėndėshi i Bermudeve" dhe drita e bardhė qė buron nga ajo, nė tė vėrtetė paraqet vrimėn kohore, nė tė cilėn pilotėt kishin hasur rastėsisht dhe pikėrisht kjo u kushtoi atyre qė 45 vjet tė gjenin rrugėn e kthimit. Ajo ēka ėshtė mė interesante ėshtė se pilotėt nuk ishin plakur aspak. Rasti i pilotėve tė humbur ėshtė vetėm njė nga rastet e shumta tė zhdukjes sė objekteve nė tė. Dokumentet e ndryshme qė datojnė nga shekulli XVIII tregojnė se aty janė humbur anije tė ndryshme tregtare, e gjer nė kohėn e sotme kur kanė humbur fregata, tanker e kush e di se ēfarė tjetėr. Se nė ēfarė kohe do tė paraqiten ato ėshtė vėshtirė tė parashikohet, pasi principi i punės sė "Makinės kohore" nuk dihet, thotė Hokingu, dhe vazhdon: - Me rastin qė kam studiuar ėshtė vėrtetuar se, "Makina kohore" me tė vėrtet punon. Dyert e kohės, siē duket janė hapur, por nuk dihet se ku dhe nga tė ēojnė. / K. B. |
|
|
|
|
|
#8 (permalink) |
|
Fisnik
![]() |
Dorėshkrimet nuk thonė pėrfundimisht nėse udhėtimet ndėrplanetare u realizuan apo jo ndonjėherė, por pėrmend planifikimin e njė udhėtimi nė Hėnė, megjithėse nuk ėshtė e qartė nėse ky udhėtim u krye apo jo
Shumė nga kėrkuesit mbi fenomenet e paspjegueshme dhe UFO-t, nxjerrin shpesh herė nė pah njė fakt shumė tė rėndėsishėm qė nuk mund t'i jepet njė pėrgjigje e saktė. Ndėrsa mendohet nga shumica e shkencėtarėve qė merren me kėrkime tė kėsaj natyre, se, rastet e identifikuara si Objekte Fluturuese tė Paidentifikuara ose UFO, janė nga burime jashtėtokėsore ose janė projekte qeveritare. Ka dhe njė rrymė tjetėr mendimi, qė kėto objekte tė kenė lidhje me Indinė e Lashtė ose me Atlantisin. Ajo qė dihet mbi mjetet enigmatike fluturuese nė Indinė e Lashtė, vjen nga burimet e vjetra tė literaturės indiane: tekste tė shkruara, qė kanė ardhur te ne nėpėrmjet shekujve. Nuk ka pikė dyshimi se, kėto tekste janė autentike dhe shumė prej tyre njihen si epikat indiane. Nuk ka pak, po ka qindra tekste tė tillė. Shumė prej tyre akoma nuk janė pėrkthyer nė anglisht qė prej sanskritishtes sė vjetėr. Perandori indian, Ashoka, krijoi njė shoqėri sekrete tė quajtur "Shoqėria sekrete e nėntė burrave tė panjohur", tė cilėt ishin shkencėtarė qė supozohet se kataloguan shumė shkenca. Ashoka e mbajti punėn e tyre tė fshehtė, pasi ishte i trembur nga pėrmbledhja e avancuar e shkencės, qė bėnė kėta shkencėtarė, duke iu referuar burimeve antike, mund tė pėrdorej pėr luftė, ndaj tė cilės ai ishte totalisht kundėr. Ashoka, ishte kthyer nė njė budist tė devotshėm, pasi kishte mundur njė ushtri tė madhe nė njė betejė shumė tė pėrgjakshme. "Nėntė burrat e panjohur" shkruajtėn njė total prej nėntė librash, ndoshta nga njė prej secilit. Njė prej kėtyre librave ishte "Sekretet e forcės gravitacionale". Ky libėr, i njohur prej historianėve, por aktualisht i palexuar e i pagjetur akoma, trajton ēėshtjet e gravitacionit dhe tė kontrollit tė tij. Ky libėr, mendohet se ėshtė diku i mbajtur fshehur, nė ndonjė bibliotekė tė Indisė ose tė Tibetit (ose ndoshta dhe nė ndonjė vend tė Amerikės sė Veriut...). Arsyet e Ashokės mund tė kuptohen lehtėsisht nga kushdo, pasi nėse dikush me qėllime negative do tė mund tė kishte nė dorė njohuri tė tilla, atėherė Toka do tė kthehej sėrish nė njė grumbull pluhuri. Ishin pikėrisht kėto armė e kėto njohuri qė shkatėrruan perandorinė e lashtė indiane, Rama, disa mijėra vjet pėrpara se Ashoka dhe raca e tij tė ishin aty. Tekste tė detajuar mbi teknologjinė mijėravjeēare indiane Pak vite mė parė, kinezėt zbuluan disa dokumente sanskrite nė Llahsa, Tibet dhe i ēuan ato nė Universitetin Chandrigarh pėr t'i pėrkthyer. Dr. Ruth Reyna, i kėtij universiteti, deklaroi se, kėto dokumente pėrmbajnė instruksione pėr tė ndėrtuar anije hapėsinore pėr udhėtime ndėryjore. "Metoda e tyre e shtytjes, tha ajo, ishte e tipit "anti-gravitacional" dhe ishte e bazuar nė njė sistem analog e "laghimas", fuqia e panjohur e egos, qė ekziston nė psikologjinė e njeriut, "njė forcė centrifugale e fuqishme mjaftueshėm pėr tė mposhtur forcėn gravitacionale". Duke iu akorduar Yogės Hindu, ėshtė pikėrisht kjo lloj force ajo qė lejon ngritjen nė ajėr dhe zhvendosjen e njė personi. R Reyna, tha se, nė bordin e kėtyre makinave, tė cilat ishin tė quajtur "Astras" nė tekst, indianėt e lashtė mund tė kishin dėrguar njerėz nė cilindo planet, ke i'u referuar dokumentit, i cili mendohet tė jetė mijėra vjet i vjetėr. Dorėshkrimet, u tha se ishin bartėse tė sekretit tė "antimas", "mbulesės sė padukshme" dhe "garimės", si dhe "si tė bėhesh i rėndė sa njė mal plumbi". Natyrisht, shkencėtarėt indianė nuk i morėn kėto tekste seriozisht, por u bėnė mė tė ndjeshėm ndaj kėtyre teksteve tė lashta dhe vlerės sė tyre, vetėm kur kinezėt deklaruan se, studimi i kėtyre teksteve ishte pėrfshirė nė programin hapėsinor qė ata kishin. Ky ishte njė nga rastet e para, kur njė qeveri deklaronte se ishte duke punuar mbi projekte kėrkimesh mbi anti-gravitacionalitetin. Dorėshkrimet nuk thonė pėrfundimisht, nėse udhėtimet ndėrplanetare u realizuan apo jo ndonjėherė, por pėrmend planifikimin e njė udhėtimi nė Hėnė, megjithėse nuk ėshtė e qartė nėse ky udhėtim u krye apo jo. Megjithatė, njė prej epikave indiane mė tė mėdha, Ramayana, ka nė pėrmbajtje tė saj njė pėrshkrim tė hollėsishėm tė njė udhėtimi nė Hėnė, nė bordin e njė Vimana (ose Astra), dhe tregon njė betejė tė zhvilluar nė Hėnė me njė Asvin (njė anije e qytetėrimit Atlantas). Kjo ėshtė vetėm njė evidencė e vogėl nė lidhje me kontrollin antigravitacional tė pėrdorur nė kohėn e indianėve tė lashtė. Qė tė kuptohet kjo lloj teknologjie, duhet tė shkohet shumė prapa nė kohė. E ashtuquajtura Perandoria-Rama e Indisė Veriore dhe Pakistanit, u zhvillua rreth 50 000 vjet mė parė nė ndarjen kontinentale, qė i pėrkiste Indisė dhe ishte njė komb shumė i madh, me qytete tė sofistikuara, shumė prej tė cilėve vazhdojnė tė zbulohen edhe sot nė shkretėtirėn e Pakistanit, nė Indinė perėndimore dhe atė veriore. Rama ekzistonte paralel me qytetėrimin Atlantas, qytetėrim, i cili drejtohej nga "udhėheqėsit shpirtėrorė tė dritės", tė cilėt ishin dhe qeverisėsit e qyteteve. Shtatė qendrat mė tė mėdha tė qytetėrimit Rama, njihen nė tekstet Hindu si "Shtatė qytetet Rishi". Duke iu akorduar teksteve indiane, njerėzit kishin fluturuar me makina fluturuese tė quajtura Vimana. Kėto ishin me dopjo kuvertė, dritare anash dhe njė kube qendrore dhe ngjanin nga forma me njė pjatė tė filxhanėve tė sotėm. "Udhėtonin me shpejtėsinė e erės dhe lėshonin njė tingull melodioz", shkruhet aty. Kishte tė paktėn katėr tipe tė ndryshme tė Vimanas. Disa ishin si tip pjate, tė tjera si cilindėr (anije nė formė cigarje). Tekstet e lashta indiane mbi Vimanat, janė tė shumtė. Duhet tė shkruash volume tė tėrė librash me pėrshkrimet qė bėjnė ata. Indianėt e lashtė i prodhonin kėto anije vetė. Ata shkruajtėn manuale tė tėra mbi kontrollin e tipeve tė ndryshėm tė Vimanas, shumė prej tė cilėve janė akoma nė qarkullim dhe njė pjesė e mirė janė pėrkthyer edhe nė anglisht. Samara Sutradhara, ėshtė njė traktat udhėzues me tė gjitha detajet mė tė imta tė njė udhėtimi ajror nė njė Vimana. Ka rreth 230 strofa qė tregojnė mėnyrėn e ndėrtimit, lėshimit nė ajėr, udhėtimin me mijėra milje, uljet normale dhe ato tė detyruara e deri te pėrplasjet e mundshme me zogj. Nė vitin 1875, Vaimanika Sastra, njė tekst i periudhės sė shek. IV p.e.s. shkruajtur nga Bharadvajy i Zgjuar (i cili i referohej disa teksteve akoma mė tė lashtė), u zbulua nė njė tempull indian. Ky dorėshkrim pėrshkruante operacionin e njė Vimana dhe jepte informacion nė lidhje me drejtimin e timonit, masat e sigurisė pėr udhėtime tė gjata, mbrojtjen e anijes nga rrufetė dhe mėnyrėn sesi t'i jepje kėtyre makinave, duke zėvendėsuar enregjinė diellore me njė lloj tjetėr energjie, e cila ėshtė ajo anti-gravitacionale. Vaimanika Sastra ka tetė kapituj me diagrama, ku pėrshkruhen tre tipe avionėsh, pėrfshirė aparaturat qė mund tė duheshin nė rast zjarri apo prishje. Aty pėrshkruhen edhe 31 pjesė nga kėto anije dhe 16 materiale, me tė cilėt ishin ndėrtuar kėto anije. Kėto materiale thithnin nxehtėsinė dhe dritėn dhe konsideroheshin tė vlefshme pėr ndėrtimin e Vimanave. Ky dokument ėshtė pėrkthyer nė anglisht dhe ėshtė lehtėsisht i verifikueshėm: "VYMAANIDASHAASTRA AERONAUTICS" nga Maharishi Bharadwaaja, pėrkthyer nė anglisht dhe publikuar nga G. R. Josyer, Mysore, India, 1979. Josyer ėshtė drejtori i "International Academy of Sanskrit Investigation" nė Mysore. Hitleri dhe nazistėt, nė kėrkim tė epikave indiane Nuk ka pikė dyshimi qė, Vimanat ishin tė ushqyera nga njė energji qė ėshtė thjesht antigraviteti. Bharadvajy i Zgjuar tregon pėr mė shumė se 70 autoritete dhe tė paktėn 10 ekspertė nė fushėn e fluturimit. Kėto burime tashmė kanė humbur. Vimanat ishin tė mbajtura nė njė tip hangari tė quajtur Vimana Griha dhe nė tekste thuhet se pėrdornin njė lėndė tė lėngshme tė verdhė, e disa herė njė lloj pėrzierje me bazė mėrkuri, por qė gjithsesi shkruesit nuk e kishin shumė tė qartė se nga se pėrbėhej saktėsisht. Megjithatė, Vimanat pėrdornin mėnyra tė ndryshme shtytje, pėrfshirė kėtu edhe motorėt reaktivė. Ėshtė shumė interesant fakti se, nazistėt ishin tė parėt qė vunė nė pėrdorim motorrėt reaktivė pėr raketat e tyre V-8, ose si quheshin ndryshe "bombat zukatėse". Hitleri dhe nazistėt kishin njė interes tė veēantė pėr Indinė dhe Tibetin. Ekspedita nga shkencėtarė nazistė ishin tė pėrvitshme nė kėto vende, duke filluar qė nga vitet '30, me qėllim sigurimin e informacionit. E ndoshta pikėrisht prej kėtyre njerėzve, ata arritėn tė merrnin informacionin e shumtė shkencor qė dispononin. Duke iu referuar tekstit Dronaparva, pjesė e Mahabaratas dhe Ramajanas, njė Vimana pėrshkruhet nė formė sferike. Mund tė udhėtojė nė ēdo drejtim qė dėshiron. Me shpejtėsi shumė tė madhe dhe tė pėrdorė gjithashtu mėrkurin pėr udhėtimet e saja. Nė njė tjetėr burim indian, Samarin: "Vimanat ishin makina tė hekurta fluturuese, tė lėmuara dhe tė puthitura shumė mirė, qė udhėtonin nė sajė tė mėrkurit, i cili lėshohej pas nė formė flake gjėmuese". Ėshte kurioz fakti se, shkencėtarėt rus kanė zbuluar disa objekte qė ata i kanė quajtur instrumenta tė lashtė navigimi, tė pėrdorur nė anije fluturimi. Kėta instrumenta ata i kanė gjetur nė disa shpella nė Turkesatn dhe nė shkretėtirėn e Gobit. Objektet janė gjysmė sferik, prej xhami ose porcelani dhe pėrfundojnė me njė formė konike me njė pikė mėrkuri nė brendėsi. Nė "Mahavira tė Bhavabhutit", njė tekst i Jain, i shekullit tė tetė, por qė i referohet burimeve tė lashta, ne lexojmė: "Njė karrocė ajrore, Pushpaka, merr shumė njerėz pėr nė kapitalin e Ayodhias. Qielli ėshtė plot me makina tė shkėlqyera fluturuese, tė errėta si nata, por tė vėzhgueshme nga drita tė forta vezulluese e tė verdha." Vedat antike indiane, shpjegojnė se Vimanat ishin me madhėsi e forma tė ndryshme, duke pasur dhe emra sipas formės, si p.sh., formė elefanti, shqiponje etj. Fatkeqėsisht, sipas dėshmive shkencore, u pėrdorėn pėr luftė. Atlantasit, pėrdorėn makinat e tyre pėr luftė, tė quajtura Valiksi, tė cilat ishin nė gjendje tė vinin nėn kontroll botėn, sipas teksteve indiane. Atlantasit, tė njohur si Asvins nė tekstet indiane, ishin teknologjikisht mė tė zhvilluar sesa indianėt. E megjithatė, nuk janė gjetur tekste qė tė pėrshkruajnė hollėsisht teknologjinė e atlantasve. Nė tekstet e lashta indiane, anijet atlantase, jepen tė ngjashme me Vimanat, por shumica e tyre janė nė formė cigareje dhe udhėtojnė edhe nėn ujė e deri edhe nė hapėsirė. Duke iu referuar Eklal Kueshanas, autor i studimit "Kufiri i fundit", kėto makineri fluturuese pėrdornin forca anti-gravitacionale dhe kishin fuqi shtytėse pėrafėrsisht deri nė 80 000 kuaj fuqi. "Ramayana, Mahabarata", flet pėr njė luftė tė tmerrshme, qė u zhvillua rreth 10-12 000 vjet mė parė, mes atlantasve dhe indianėve tė lashtė. Mbretėria Atlantis dhe Perandoria Rama, pėrdorėn armė tė shkatėrrimit nė masė nė kėtė luftė. Kėto armė qė pėrshkruhen nė kėto tekste nuk ishte e mundur qė tė kuptoheshin nga lexuesit dhe transkriptuesit e kėtyre shkrimeve, deri gjysmė shekulli pėrpara. |
|
|
|
|
|
#9 (permalink) |
|
Fisnik
![]() |
Njė perandori e lashtė andeane qė na ka lėnė metropole tė mėdha, por asnjė dokument tė shkruar. Do tė arrijnė njė antropolog dhe disa matematikanė ta deshifrojnė kėtė sistem origjinal informacioni?
Nyje qė vlejnė Qytetėrimi inkas ishte njė mrekulli teknologjike. Me mbėrritjen e tyre nė vitin 1532, konkuistadorėt spanjollė kanė gjetur njė perandori qė shtrihej pėr pothuajse 6000 kilometra, nga Ekuadori nė Kilin aktual, i shėrbyer nga tė mbingritura qė pėrfshinin urė tė varura nė 60 metra lartėsi dhe tė bėra me rrėnjė pemėsh. Kanė qenė inkasit ata qė kanė ndėrtuar Machu Picchu, njė qytet transhe i vendosur mbi njė rrip tė pakėt toke midis dy majave andeane. Kanė arritur tė vejnė sėbashku edhe njė lloj interneti tė epokės sė bronzit, njė sistem nyjesh transmetimi qė ojniste arteriet kryesore tė mbretėrisė. Nė njė ditė tė vetme, lajmėtarėt andeanė, falė gjetheve tė kokės, arrinin tė pėrcillnin turravrap lajmet, duke pėrshkuar deri nė 300 kilometra. Megjithatė, nėqoftėse duhet besuar nė shekujt e studimeve lidhur me ēėshtjen, ky popull, i ardhur 2000 vjet pas Homerit, nuk ka mėsuar asnjėherė tė shkruajė. Ėshtė njė enigmė e njohur sesi paradoksi i inkasove dhe pėr pothuajse 500 vjet ka mbetur njė prej mistereve kryesore tė historisė sė Amerikave. Sot, duket sikur njė antropolog i Harvard University, Gary Urton, mė sė fundi ėshtė afėr zbulimit. Studimet e tij pėrqendrohen mbi rripa tė ēuditshėm dhe dikur shumėngjyrėshe litarėsh tė mbushur me nyje tė quajtura quipu. Pushtuesit spanjollė i kanė vėrejtur pak kohė pas mbėrritjes sė tyre, por nuk ua kanė kuptuar asnjėherė domethėnien dhe funksionimin. Nė fillimet e shekullit tė XVII-tė, njė grup spanjollėsh qė vizitonte rajonet qendrore tė Perusė Lindore tė Limas aktuale kanė takuar njė indian tė vjetėr qė transportonte njė quipu dhe theksonte se ai litar ruante dėshminė e "gjithēkaje qė spanjollėt kishin bėrė, si nė tė mirė, ashtu dhe nė tė keq". Tė zemėruar, vizitorėt ia kanė djegur dhe nė vitet e mėpasme kanė bėrė tė njėjtėn gjė me shumė prodhime tė tjera tė ngjashme. Por disa kanė mbijetuar dhe pėr shekuj me radhė ėshtė bėrė pyetja, nėse plaku kish thėnė tė vėrtetėn. Mė pas, nė vitin 1923, njė antropolog i quajtur Leland Locke ka dhėnė njė pėrgjigje: quipu-t nuk qenė gjė tjetėr veēse dokumenta. Ēdo nyje pėrfaqėsonte njė numėr, tė strukturuar sipas njė shkalle decimale, dhe ēdo nyje ka mundėsi qė pėrmbante tė dhėna lidhur me censimentet apo inventarėt e magazinave. Rreth njė e treta e quipu-ve ekzistuese nuk i respekton rregullat e individualizuara nga Locke, por kėtu hipotekohej se, "anomali" tė tilla zhvillonin funksione ceremoniale apo tė ngjashme. Misteri konsiderohej pakashumė i zgjidhur. Mė pas, nė fillimet e viteve Nėntėdhjetė tė shekullit tė XX, Urton, njė prej ekspertėve mė tė mėdhenj tė qytetėrimit inkas nė botė, ka individualizuar detaje qė e kanė bindur pėr faktin se quipu-t pėrmbanin shumė mė tepėr informacione nga sa mendohej. Pėr shembull, disa nyje janė tė formuara nga e djathta nė tė majtė dhe tė tjera nga e kundėrta. Pėr Urton kjo duhej tė nėnkuptonte diēka. Ishte e mundur qė kėto litarė t'i korrespondonin ndonjė forme shkrimit? Nė vitin 2003, ka shkruar njė libėr nė tė cilin shprehte teorinė e tij dhe nė vitin 2005 ka botuar njė artikull tek "Science", qė demonstronte se ēdo quipu korresponduese me kriteret e Locke, pėrveē numrave, mund tė pėrmbante edhe emra vendesh. Urton e dinte se zbulimet e tij qenė vetėm njė hap shumė i vogėl drejt deshifrimit tė kodit dhe se pėr ta arritur objektivin e tij kish nevojė pėr ndihmėn e teknikėve me kompetenca tė ndryshme. Kėshtu, nė fillim tė vitit tė kaluar, ai dhe njė studente e vitit tė fundit, Carrie Brezine, kanė paraqitur njė bangė tė dhėnash informatike tė quipu-ve, njė katalog elektronik shumė tė gjerė qė pėrshkruan nė detaj ēdo nyje tė rreth 300 quipu-ve. Nė kėtė pikė, tė dy kanė pėrfshirė nė projektin e tyre kėrkues tė tjere qė nuk dinin kushedi se ēfarė pėr antropologjinė, por jashtėzakonisht shumė pėr matematikėn. Ekipi, i drejtuar nga kriptografi belg, Jean-Jacques Quisquater, aktualisht po kėrkon qė tė nxjerrė njė kuptim nga nyjet nėpėrmjet njė serie algoritmesh, disa tė frymėzuara nga ato tė pėrdorura pėr tė analizuar rripat e ADN-sė, tė tjera tė ngjashme me ato tė pėrdorura nga Google, pėr tė klasifikuar mijėra sekuencat e pėrsėritura qė mund tė jenė pėr tė treguar fjalė apo deri dhe shprehje. Kėshtu qė ėshtė afėr kodifikimit tė njė sistemi shkrimi aq origjinal, sa ka arritur tė fshihet prej shekujsh. Nėqoftėse iniciativa do tė ketė sukses, projekti mund tė barazojė pėr nga rėndėsia deshifrimin e hieroglifėve egjiptiane, duke i mundėsuar ekipit tė Urton-it qė tė rishkruajė historinė. Por si ia bėhet tė deshifrohet diēka qė nuk i ngjan asnjė gjuhe tė shkruar tė njohur dhe qė kur nuk je as i sigurtė se praktikisht mund tė ketė njė domethėnie? Nyje qė tregojnėUrton punon pak minuta larg nga Harvard Yard, nė njė ndėrtesė qė mirėpret edhe Muzeumin e Historisė Natyrore tė Universitetit. Ama zyra e tij tė kujton mė shumė Limėn sesa Cambridge, plot siē ėshtė me statujėza peruane dhe postera nė spanjisht. Ēdo objekt nė dhomė ėshtė njė kujtim i udhėtimeve tė tij tė shumtė nė Amerikėn e Jugut pėr tė studiuar quipu-t. Nė ditėn e sotme mbijetojnė tė paktėn 750 quipu, tė ndodhur nėpėr muzeume dhe nė koleksione private. Secili prej tyre ėshtė i pėrbėrė nga njė litar kryesor, pėrgjithėsisht i trashė gjysmė centimetri, nga e cili varen disa "varėse" tė vogla, nganjėherė njė palė, nganjėherė me qindra. Varėsit janė tė ndėrthurur nė njė seri nyjesh. Fillimisht tė ngjyrosur me ngjyra tė ndryshme, nė ditėn e sotme quipu tipik ėshtė tashmė i ēngjyrosur deri sa arrin tė paraqitet si kafe e zbėrdhulur. Si ka mundėsi qė inkasit tė pėrdornin litarė pėr tė shkruar? Nė njėfarė kuptimi, ēdo dokument i shkruar ėshtė regjistrim aktesh fizike. Vihet pena mbi letėr dhe pastaj zgjidhet midis njė serie opsionesh tė paracaktuara sesi ta lėvizėsh dhe kur ta ngresh. Ēdo vendim ēimentohet nga boja e shkrimit. E njėjta gjė mund tė ndodhė me njė litar. Kush shkruan bėn zgjedhje tė paracaktuara dhe i regjistron me nyje, tė cilat mund tė lexohen nga ata qė i njohin rregullat e njė mėnyre tė tillė tė shkruari. Nė vitet Njėzet, Locke ka filluar tė vėzhgojė se inkasit i lexonin quipu-t e tyre, duke pėrdorur tri tipologji nyjesh. Ishte njė nyje "tetėshe", e cila pėrfaqėsonte unitetin. Ishte njė nyje e "gjatė", nga dy nė nėntė rrotullime, qė pėrfaqėsonte shifrat, pikėrisht nga 2 deri tek 9. Pastaj vinin nyjet e "veēanta", qė pėrfaqėsonin dhjetėra, qindra, mijėra apo dhjetėra mijėra, nė varėsi tė vendit ku shfaqeshin nė litar. Duke shtrirė njė quipu pėrdhe, fija e poshtme ėshtė vendi i pozicioneve tė para decimale, ndėrsa tė mėtejshmet tregonin decimalet mė tė larta. Pėr shembull, numri 327 do tė kishte 3 nyje tė veēanta mbi radhėn e qindėsheve, pak mė poshtė 2 nyje tė veēanta dhe mė poshte akoma njė nyje tė gjatė me 7 rrotullime. Pėr pjesėn mė tė madhe tė antropologėve ishte gjithēka kėtu. Deri nė vitin 1992. Ka qenė atėhere kur Urton-i kaloi njė ditė tė tėrė, duke vėzhguar quipu-t e Muzeumit Amerikan tė Historisė Natyrore tė New York sėbashku me mikun e tij Bill Conklin, arkitekt dhe ekspert tekstili. Duke studiuar, litarėt, Conklin ka pasur njė frymėzim: nyjet qė lidhin varėsat mė tė vegjėl me litarin kryesor janė gjithmonė tė ndėrthurura nė tė njėjtėn mėnyrė, por nganjėherė janė tė rrotulluara nga njėra anė dhe nganjėherė nga ana tjetėr. I befasuar, Urton shumė shpejt ka filluar tė vėrejė veēanti tė mėtejshme ndėrtimi, si pėr shembull faktin qė njė fibėr ishte e ngjyrosur me blu nė vend se me tė kuqe, duke hasur 7 tipologji tė reja informacioni binar qė do tė mund tė tregonin diēka. Ndoshta ndoshta njėra prej tyre do tė thoshte "lexo si fjalė dhe jo si numėr". Ndoshta kodi binar shėrbente si njė lloj identifikimi, duke u mundėsuar inkasove qė t'u shtonin shėnime sistemit numerik tė individualizuar nga Locke. Dhe ndoshta rreth 200 quipu anormale nuk ndiqnin kriteret e Locke, sepse i tejkalonin ato. Pjesa mė e madhe e ekspertėve tė qytetėrimit inkas janė magjepsur nga hipotezat e Urton-it, por disa skeptikė saktėsojnė se nuk ka prodhuar akoma asnjė provė se kodi i tij binar ka njė domethėnie, pėr tė mos folur pėr faktin qė quipo-ja mund tė ruajė histori. Profesori i Harvard-it e pranon se, disa prej informacioneve qė po kėrkon mund tė mos nėnkuptojnė asgjė, por ėshtė i bindur se quipu-t kanė diēka pėr tė treguar dhe nga ana e tij ka njė dėshmi historike. José de Acosta, njė misionar jezuit, tė cilit shpesh i referohet si Plini i Botės sė Re, nė fund tė shekullit tė XVI-tė ka shkruar njė pėrshkrim tė quipu-ve, duke pohuar se pėrdoreshin pėr tė regjistruar transaksione financiare, por qė vendasit duket se i konsideronin "dėshmi dhe njė formė e vėrtetė shkrimi". "Kam parė njė torkė", shkruan ai, "nė tė cilėn njė grua kishte pėrcjellė tė gjithė jetėn e saj dhe e pėrdorte pėr t'u rrėfyer, ashtu siē do tė kisha pėrdorur njė copė letėr tė mbushur me fjalė". Nga interneti tek tekstili Hieroglifet egjiptiane, linearja B, shkrimi i vjetėr Maya: deshifrimi i tė gjithė kėtyre kodeve, ka qenė fryt i njė kombinimi logjik dhe intuite, kėmbėnguljeje dhe fleksibiliteti. Tė deshifrosh njė tekst nuk ėshtė si tė kėrkosh kombinacionin qė hap njė dry. Ėshtė mė shumė si tė ngjisėsh njė mal: gjendet njė pikė, shtyhet pėrpara dhe shpresohet qė tė paraqitet njė tjetėr. Jean-Jacques Quisquater mund tė hyjė nė Olimpin e zgjidhėsve tė enigmave tė mėdha. Drejton njė laborator kriptografie nė Universitetin Katolik historik tė Louvain-it nė Belgjikė, ku ėshtė bėrė i famshėm pėr punėn e tij mbi fuqizimin e smartcard-ve. Nė vjeshtėn e vitit 2003, ka shkuar nė MIT pėr tė marrė njė vit sabatik akademik. Nė atė kohė, kujtonte me nostalgji njė udhėtim nė Greqi tė 40 viteve mė parė, kur kish admiruar tė famshmin dhe asnjėherė tė deshifruar Disk tė Festit, njė disk i vogėl kafe tė kuqe tė mijėvjeēarit tė dytė pėrpara Krishtit i shfaqur nė tė dyja faqet e njė spiraleje figurash: njė peshk, njė guackė, njė degė ulliri. Shpresonte tė gjente diēka po aq magjepsėse dhe komplekse mbi tė cilėn tė punonte. Kur mėsoi pėr misterin e quipu-ve, ka mbetur menjėherė si i goditur. Shumė shpejt ka njohur Urton-in dhe tė dy kanė vendosur tė krijojnė njė ekip me dy informaticienė tė MIT-it, babė e bir, Martin dhe Erik Demaine. Kanė filluar tė konfrontohen dhe matematikanėt kanė ekspozuar projektin e tyre pėr tė arritur tė klasifikojnė tė dhėnat. Kanė rėnė nė konkluzionin se njė prej studentėve tė vitit tė vitit tė fundit tė Quisquater-it, Vincent Castus, fillimisht kish tentuar njė analizė tė mbiquajtur pema e prapashtesave. Metoda shfrytėzon njė kompjuter pėr tė identifikuar blloqet e karaktereve qė pėrsėriten nė njė tekst. Pėr shembull, nė praktikė fjala "Mississipi" pėrmban blloqe tė ndryshme qė pėrsėriten: issi, iss dhe ss. Pemėt e prapashtesave pėrdoren nė analizėn gjenetike pėr tė individualizuar sekuencėn minimale tė njė kampioni tė ADN-sė. Duke karikuar bangėn e tė dhėnave tė quipu-ve nė kompjuterin e tij Mac, Castus ka nxjerrė njė pemė prapashtesash nga nyjet, duke lėnė menjanė tė dhėnat binare mė komplekse tė kalimit tė parė. Ka filluar nė maj tė vitit 2006. Nė tetor i kish deduktuar tė gjitha tė dhėnat, duke hasur njė numėr tė jashtėzakonshėm pėrsėritjesh: 3000 grupe tė ndryshme sekuencash prej 5 nyjesh. Pėrsėritje mė tė shkurtra shfaqeshin edhe mė shpesh. Ka gjetur mjaft palė quipu-sh tė lidhura nga ēiftime tė ndryshme, gjė qė u sugjeronte korrelacione tė mundshme pėrmbajtjeje. Asgjė pėr momentin nuk mund tė thotė, nėse efektivisht quipu-t tregojnė histori. Ėshtė e mundur qė kėrkuesit tė kenė gjetur quipu qė vetėm rastėsisht paraqesin sekuenca tė pėrsėritura me asnjė interes tė veēantė apo qė disa quipu janė me dashje kopje tė tė tjerave. Por, Urton beson se ka shumė mė tepėr. E di se pėrsėritjet janė aleatet mė tė mirė tė deshifruesve tė kodeve. Gjatė Luftės sė Ftohtė, u vėrejt njė sekuencė e pėrsėritur tepėr shpesh dhe u arrit tė mendohej se mund tė ishte pėr tė treguar Moskėn apo Hrushovin. Ka qenė individualizimi i pėrsėritjes sė emrave tė vendit, ai qė ka pėrbėrė hapin e parė drejt deshifrimit tė Lineares B mikenase. Sot, ekipi posedon njė ēelės pėr ēdo quipu tė pėrfshirė nė bangėn e tė dhėnave, gjė qė mundėson tė identifikohen menjėherė pikat nė tė cilat njė sekuencė pėrsėritet. Ekziston edhe njė listė mikrosekuencash tė zakonshme, kandidatet e privilegjuara pėr rolin e fjalėve. Pėrparimet e para e ekipit tė Urton-it i dedikohen individualizimit tė lidhjeve midis nyjeve dhe, pėr pasojė, Brezine, me formim matematicien, por rastėsisht edhe e apasionuar pas rrobaqepėsisė. Ka qenė ajo qė ka konceptuar bangėn e tė dhėnave, nė tentativėn pėr tė gjetur shembuj tė linjave numerike qė t'i korrespondonin shumės sė nyjeve nė quipu tė tjerė, duke zhvilluar njė algoritėm tė thjeshtė, nėpėrmjet tė cilit tė kalohen nė sitė tė dhėnat. Kėrkimet e saj kanė ēuar nė individualizimin e njė tėrėsie quipu-sh tė ndėrlidhur midis tyre, tė zbuluara tė gjitha nė vendin arkeologjik afėr Lima, nė Puruchuco. Nė thelb, litarėt e zbuluara dukeshin regjistra tė azhurnuar nė kohėra tė ndryshme nga tri funksionarė tė lartė inkas tė mėtejshėm. Duke mbledhur numrat nė njė quipu sigurohej shuma e fillestare e nyjeve tė njė tjetri e kėshtu me radhė. Le tė imagjinojmė, pėr shembull, qė njė prej produkteve tė prodhuara me dorė tė dokumentonte rezultatin e njė censimenti. Numėrohen banorėt e njė fshati dhe dėrgohet nė njė quipu tjetėr nė totalin e rajonit. Rajoni regjistron popullsinė e njė tėrėsie fshatrash dhe nga ana e tij ia dėrgon tė gjithė shtetit. Urton e Brezine nuk e dinin se ēfarė po numėronin (Njerėz? Kafshė?), por artikulli i tyre i botuar nė vitin 2005 tek "Science" demonstronte pėr herė tė parė se, quipu-t transmetonin informacione nga njėri tek tjetri. Tė dy kanė identifikuar edhe atė qė mund tė kish qenė fjala e parė e shqiptuar nė kėtė gjuhė tė lashtė. Dy quipu-tė e nivelit tė dytė dhe tė tretė pėrdornin njė sekuencė hyrėse prej tri nyjesh, qė nuk shfaqej tek i pari, i atribuuar fshatit. Nga kjo ėshtė deduktuar se, ndoshta njė sekuencė e tillė ishte e pranishme vetėm nė quipu-t superiorė, sepse ishte pėr tė treguar njė vend specifik, tė pėrdorur nė hartimin e informacioneve tė nxjerra nga burime tė ndryshme. Ndoshta, sugjeronin kėrkuesit, simboli i parė pėr t'u lexuar nė njė quipu mund tė ishte pikėrisht: Puruchuco. Njė hap larg nga zgjidhja Ndėrkohė, ekipi i Quisquater-it po punon nė njė mėnyrė tjetėr, ndoshta akoma mė shumė ambicioze, pėr tė siguruar tė dhėna lidhur me pėrmbajtjen e quipu-ve. Bazohet nė konsiderimin e ēdo nyjeje si njė nyje transmisioni dhe ēdo quipu si njė rrjet: linket pėrfaqėsohen nga gjatėsia e litarit. Njė prej aspekteve mė tė ēuditshėm tė sektorit emergjent tė teorisė sė rrjetit pėrbėhet nga fakti, se roli i njė nyjeje tė veēantė mund tė sintetizohet - nė mėnyrė domethėnėse - nga njė numėr i veēantė. Njė shembull i shkėlqyer ėshtė algoritmi i klasifikimit tė faqeve tė Google. Forca e motorit tė kėrkimit buron nga aftėsitė e tij pėr tė renditur faqet ueb sipas rėndėsisė sė tyre. Nė ueb, ēdo link synon nga njė faqe tek tjetra, tamam si njė shigjetė. Algoritmi e interpreton si njė votė pozitive tė atribuuar nga faqja e parė tek e dyta. Analiza e planifikuar e ekipit studiues tė quipu-ve nuk riprodhon saktėsisht sistemin PageRank tė Google. Nė fund tė fundit, litarėt qė lidhin nyjet nuk janė njėdrejtimorė; njė nyje nuk synon nė mėnyrė univoke drejt tjetrės, ama koncepti ėshtė njėlloj: duke marrė nė konsideratė njė sasi tė madhe informacioni si njė rrjet dhe duke e analizuar si tė tillė, duke kėrkuar tė individualizohen mijėrat e nyjeve, nė tė cilat tipologjitė e ndryshme tė tė dhėnave mund tė lidhen njėra me tjetrėn, vėrehet diēka qė nė rast tė kundėrt nuk do tė vėrehej. Vincent Blondel, Docent i matematikės belge mike e Quisquater-it, kohėt e fundit ka pėrcaktuar ligjet matematike mbi bazėn e njė qėndrimi qė i mundėson kompjuterit tė llogarisė gradientin e ngjashmėrisė midis nyjeve tė tė dy rrjeteve tė veēanta. Procedura, ashtu si PageRank, shfrytėzon vlerėsim/votėn, por, duke i caktuar ēdo nyjeje pikė tė ndryshme nė vend tė njė pike tė vetme dhe duke zbatuar njė skemė mė komplekse pėr tė llogaritur totalėt. Shtypni "baseball" tek Google dhe kėrkuesit e tij do tė vėrsulen nė internet, do tė gjejnė linqe dhe do t'ju pėrgjigjen se yankees.com ėshtė faqja e njėmbėdhjetė mė e dobishme e kėrkimit tuaj dhe seattlemariners.com e njėzetedytė. Nėqoftėse algoritmi i Quisquater-it do tė pėrdorej nė web, mund tė vendoste edhe analogjitė midis nyjeve tė ndryshme, duke demonstruar se faqet e Yankees e dei Mariners janė tė ngjashme, sepse tė dyja pėrmbajnė feed-et e majorleaguebaseball.com dhe linket e faqeve internetore tė 29 skuadrave. Duke zbatuar algoritmin e Quisquater-it mbi njė quipu, zbulohen grupe nyjesh qė luajnė njė rol dominues nė raport me tė tjerat. Mund tė jenė marka apo shenja formatimi apo tregues pėrmbushjeje. Pėr shembull, mund tė rezultojė se disa quipu fillojnė me sekuenca tė veēanta nyjesh qė janė pėr tė treguar qė t'i "lexosh si kalendar". Ose qė vijnė nga e njėjta zonė gjeografike. Apo qė ato anormale fillojnė tė gjitha me parlajmėrimin "lexoje kėtė histori". Pėrgjigjet do tė vijnė shpejt, nė fund tė kėtij viti, dhe do tė japin tregues domethėnės, edhe pse nuk do tė arrijnė ta zgjidhin paradoksin inkas nė njė periudhė afatshkurtėr. Intuita e Urton-it ka qenė thelbėsisht ajo qė t'i trajtojė quipu-t jo si njė punim i thjeshtė tekstil apo si njė llogaritės, por si njė teknologji e huaj dhe e sofistikuar. Do tė ishte tejet e lehtė ta likuidoje si vepėr e njė qytetėrimi mė pak tė avancuar. Prej mė shumė se 10 vjetėsh, ai vazhdon tė theksojė se pėrkundrazi ėshtė shenja e njė zhvillimi tė shoqėrisė inkaso, tė cilin ne nuk arrijmė akoma ta kapim. Edhe Acosta, misionari i shekullit tė XVI-tė, ishte i bindur. Kish vizituar Amerikat dhe kish regjistruar dėshmi tė ndryshme lidhur me pėrdorimin e quipu-ve, duke pėrshkruar fetarėt qė i pėrdornin pėr tė memorizuar lutjet, tė tjerė qė i shfrytėzonin pėr tė pėrfunduar llogari komplekse "pa asnjė gabim" dhe pėrfundonte se "pėr sa i pėrket faktit qė disa janė akoma nė dyshim nėse kėta njerėz janė tė ndriēuar apo akoma nė gjendjen e tė egėrve, sigurisht atė qė e bėn e bėn maksimalisht mirė". |
|
|
|
|
|
#10 (permalink) |
|
Fisnik
![]() |
Njė nga drejtimet nė tė cilat bėhen prej vitesh kėrkime ėshtė fuqia misterioze e trurit tė njeriut. Ky ėshtė njė drejtim, qė gjithnjė ka tėrhequr vėmendjen e shteteve tė zhvilluara dhe tė qeverive qė ata drejtojnė.
Para disa dekadash e mė tutje, shumė njerėz qė kishin aftėsi tė rralla psikike, filluan tė shiheshin mė seriozisht nga shkenca. Ata nuk ishin mė njerėz qė thonin broēkulla, por ishin njerėz qė mund tė dinin gjėra qė askush nuk imagjinonte. Bėhej fjalė pėr njerėz, tė cilėt arrinin qė tė bėnin parashikime apo arrinin tė shikonin vende tė ndryshme, me anė tė vėnies nė funksion tė trurit tė tyre, duke kryer njė lloj udhėtimi intuitiv, nė tė cilin arrinin qė tė shikonin realisht vende e persona. Ky duket si njė skenar filmash fantastiko-shkencor, por realisht ėshtė njė e vėrtetė e thellė, e cila tregon se njeriu ka aftėsi tė pashfrytėzuara, tė cilat tė ēojnė deri nė nivele tė tilla, qė tė kujtojnė fuqitė e mbinatyrshme tė faraonėve tė lashtė. Por ē'ėshtė kjo teknikė, ēfarė kryen, kush mund ta arrijė, a janė tė tėrė njerėzit tė aftė qė tė kenė fuqi, tė cilat momentalisht konsiderohen paranormale, utopike apo tė paarritshme? Amerikanėt e quajnė "Remote Viewing" (Shikim nė distancė) RV. Nė fokusin e instituteve tė ndryshme, ka kohė qė ėshtė vendosur nė qendėr tė optikės aftėsia e kėtyre njerėzve, qė arrijnė qė tė shohin nė distancė mijėra kilometrash atė qė ndodh, duke pėrdorur fuqinė e trurit tė tyre. Kjo ėshtė njė aftėsi psikike qė tė lejon tė perceptosh vende, persona dhe veprime, gjė tė cilėn e bėn pa ndihmėn e asnjėrės prej shqisave (tė paktėn kėtyre qė njihen). RV shpeshherė quhet edhe doktrina psikike. Ėshtė nė kufijtė e tė pabesueshmes ajo qė mund tė arrijnė ata qė praktikojnė diēka tė tillė. Nuk ka kufi pėr kėta njerėz. Ata arrijnė qė tė monitorojnė me anė tė trurit tė tyre ēdo gjė nė galaksinė tonė. Mund tė shohin nėn shtresa toke, njė mal nė Jupiter, njė fėmijė tė humbur, njė trup tė varrosur diku, njė njeri qė mbahet peng me mijėra milje larg, mund tė shohin brenda Pentagonit, Kremlinit, Vatikanit etj. Pėr ta nuk ka kufij. Ingo Swann dhe Harold Sherman kanė pohuar qė tė kenė kryer RV tė sipėrfaqes sė Mėrkurit dhe tė Jupiterit. Ky eksperiment u zhvillua mė 27 prill 1973. Dr.Russell Targ dhe Dr. Harold Puthoff, studiuan Ingo Swann dhe Harold Sherman, me qėllim vėrtetimin e saktėsisė sė informacionit qė ata pohonin se shikonin me anė tė trurit, si dhe studimin e fenomenit. Ata arritėn qė tė shohin sipėrfaqet e planeteve nė fjalė dhe bėnė edhe vizatime qė tė tregonin atė qė ata kishin parė. Mėnyra qė do tė vėrtetohej apo do tė hidhej poshtė njė gjė e tillė ishte verifikimi i tė dhėnave, duke i krahasuar me ato qė vinin nga burimi mė i besueshėm nė kontrollin e hapsirės qiellore, NASA. Sondat "Mariner 10" dhe "Pioneer 10", kishin kryer kėrkime dhe kishin fiksuar pamje tė planeteve, tė cilat u krahasuan mė tė dhėnat qė sollėn dy personat, qė pohuan se kryen njė udhėtim mendor deri nė ato planete. U hapėn diskutime tė ndryshme dhe, duke krahasuar ato qė kėta njerėz treguan se kishin parė, u kundėrshtua vėrtetėsia e tyre, sepse 46% ishin informacion i pasaktė. Gjithsesi nuk u arrit tė shpjegohej se si ishte e mundur qė arritėn tė tregonin 50% informacion tė saktė (gjithnjė nėse ka qenė kaq e jo mė shumė). Nga studime qė u bėnė nė kėtė drejtim ėshtė arritur nė njė shifėr tė tillė ku ndoshta njė nė 65 persona qė ushtrojnė RV, mund tė arrijė qė tė kryejė udhėtime yjore psikike, pra, duke pėrdorur fuqinė mendore. Nė kėto udhėtime thyhen barrierat kohė hapėsirė dhe mund tė kryesh ėndrrėn e tė gjithė njerėzve, udhėtimin nė kohė, pavarėsisht se jo fizikisht, por vetėm mendėrisht. Kėto pėrfundime janė shokuese, por shumė studies edhe pse nuk kanė arritur qė tė japin shpjegime pėrfundimtare nė lidhje me to, nuk i mohojnė si fenomene. Gjithsesi nė kėtė eksperiment tė vitit 1973, udhėtimi yjor qė kryen ata dy individė ishte shumė i shpejtė dhe mendohet se, ndoshta mund tė kenė lėvizur edhe nga njė galaksi nė tjetrėn, pasi qė tė kontrollosh aftėsi tė tilla duhet shumė praktikė dhe njė kohė e gjatė qė tė ushtrohesh duke zbatuar njė disiplinė tė hekurt. Gjithsesi, duke krahasuar tė dhėnat qė ata dhanė para 30 e ca vjetėsh, me ato tė sotmet, ėshtė arritur nė pėrfundimin se ata njerėz e kanė kryer njė udhėtim tė tillė. Gjithsesi njė rast i ngjashėm, pra i njė njeriu qė kishte aftėsi tė tilla tė rralla gjendet edhe nė vitin 1958, ku mė vonė u bė edhe njė libėr pėr tė. Ai quhej Kuda Box dhe ishte njė indiano-amerikan. Arrinte qė tė lidhte disa metra fasho apo ēdo lloj cope tjetėr, rreth syve dhe tė gjente ngjyra objektesh pas shpinės sė tij, tė lexonte libra pa i parė fare, tė shikonte foto revistash edhe pse ishin nė cepin tjetėr tė dhomės e pas shpinės sė tij. U quajt njeriu me sytė me rreze X, por sigurisht qė nuk u mor seriozisht. Ai nuk kėrkoi kurrė qė tė bėnte reklamė pėr atė qė ai kryente dhe pėr fuqinė qė kishte. Personi qė shkroi pėr tė ishte studiues dhe gjithnjė besoi te fuqia e Kudės. Mendohet se tė tėrė njerėzit mund tė arrijnė diēka tė tillė, por duhet ditur mėnyra e ēlirimit tė njė fuqie tė tillė. Nė kėrkime tė ndryshme qė janė bėrė pėr tė mėsuar zanafillėn e kėtij fenomeni, ėshtė vėrejtur se nė disa tempuj priftėrinjsh nė Tibet, apo edhe nė Indi ekzistojnė njerėz qė kanė njė aftėsi tė tillė nė shkallė superiore. Gjithsesi, edhe pse ėshtė pjesė e kulturave tė lashta, ky fenomen, tė paktėn pėr aq sa dihet, ka filluar qė tė studiohet seriozisht nė 40 vitet e fundit. CIA dhe US Army, kanė investuar nė projekte tė veēanta qė merren me kėrkime nė drejtimin e RV. Programi, i cili merret me kėrkime nė kėtė fushė quhet "Stargate". Sigurisht qė ky ėshtė njė prej atyre programeve kėrkimorė qė mban mbi vete vulėn "TOP SECRET". Njerėzit qė janė pėrfshirė nė kėtė program u vunė nė lėvizje gjatė identifikimit tė vendndodhjes se Gedhafit tė Libisė, mbi tė cilėn Forcat Ajrore amerikane bombarduan me precizion. Njė tjetėr lėvizje e tyre ėshtė edhe evidentimi i njė vendndodhje tė njė avioni nė Afrikė. Edhe pse kjo eksperiencė ėshtė deri diku e pabesueshme, media nuk ėshtė treguar kurrė skeptike nė lidhje me kėtė realitet. Tipik ėshtė raporti i zonės Sacramento. Nė 28 nėntor tė vitit 1995, stacioni televiziv Chanel 10, do tė prezantonte Alan Frio dhe Beth Ruyak si "evidenca tė reja emocionuese", tė cilat provojnė ekzistencėn dhe realitetin e fenomenit RV. E njėjta histori do tė rrėfehej edhe nga 'Sacramento Bee' dhe 'Associated Press' nė njė artikull mbi "Stargate", shkruajtur nga Richard Cole. "Njė praktikues i talentuar i RV, pikturoi mulli me erė, ndėrkohė qė personi qė iu kėrkua qė tė shikonte, gjendej pikėrisht nė njė fermė me mullinj me erė nė Altamont Pass, nė njė distancė tė konsiderueshme nga vendndodhja e tė parit", shkruan Cole. Shikuesi i talentuar ishte Joe McMoneagle, njė ish-pjestar nė projekte ushtarake tė kėsaj natyre. Cole nuk ishte njė vėzhgues i thjeshtė, pasi shkrimin e tij ai e bazon nė referencat e Dr. Jessica Utts dhe tė njė profesori tė Universitetit tė Kalifornisė, Davis, i cili gjithashtu kishte punuar pėr qeverinė nė njė projekt tė kėrkimeve tė natyrės psikike. Nė emisionin televiziv tė Channel 10, Dr. Utts, konfirmoi se kishte arsye tė shėndosha qė tė besohej se Joe McMoneagle kishte fuqi tė mėdha psikike. Ai kishte shėrbyer nė ushtrinė amerikane pėr mė shumė se 16 vjet. Ai ka deklaruar, se ka ndihmuar qė tė lokalizohet vendndodhja e pengjeve tė marra nga Irani, nė periudhėn kur ishte President Xhimi Karter. Tashmė ai ėshtė njė kėshilltar psikik. Nė sajė tė pikturave qė ai i dha Dr. Utts, kjo e fundit pohoi se ai kishte kryer njė udhėtim tė tillė, pra kishte praktikuar RV. Ishte njė lloj eksperimenti ku njė person u dėrgua nė distancė miljesh pėr t'u gjetur dhe pėr t'u pėrshkruar vendi nė tė cilin ai ndodhej. McMoneagle ėshtė vetėm njė nga njerėzit qė kanė aftėsi tė tilla, tė cilėt u studiuan nga Targ dhe Puthoff nė Stanford Research Institute (SRI) nga 1973 deri nė vitin 1989 e mė pas, nga Science Applications International Corp., e cila bėri kėrkime nė kėtė drejtim nga 1992 deri nė 1994. Mark Mansfield, zėdhėnės i CIA-s, do tė deklaronte se CIA, ėshtė duke marrė nė konsideratė edhe njė herė projektet qė kanė tė bėjnė me fenomenet parapsikologjike, dhe mbi tė gjitha me RV, pėr tė pėrcaktuar rolin e tyre pėrfundimtar nė shėrbim tė shėrbimeve inteligjente. Ai vinte nė dukje se programi "Stargate" nuk ishte mė ai i dikurshmi dhe ishte ndėrprerė prej kohėsh. Gjithsesi janė rreth 60 studiues tė psikikės qė kanė dhėnė kontribut njėherėsh pėr projektet qeveritare. Njė prej tyre, David Morehouse, u rekrutua kur mori nje plumb nė kokė nė Jordani dhe pas kėsaj, filloi qė tė kishte vizione dhe makthe, njėlloj sikur ti pėrjetonte sė gjalli. Ai shkroi edhe librin "Luftėtari Psikik". Shembuj tė tillė ka plot dhe mendohet se ka akoma mė shumė, nga ata qė nuk deklarojnė gjė fare, pasi ėshtė njė eksperiencė e pabesueshme dhe shpesh herė edhe bezdisėse pėr atė qė e ushtron. Pėrveē njerėzve qė arrijnė tė aktivizojnė RV pas aksidentesh ose vuajtjesh fizike tė rastėsishme, ka edhe nga ata qė nė sajė tė njė disipline tė fortė dhe rregullash arrijnė tė bėhen "shikues". Kėto janė disa nga projektet mė ambiciozė e mė sekretė, jo vetėm nė Amerikė, por edhe nė shumė shtete tė tjera. Njė gjė ėshtė e sigurt, e vėrteta ėshtė mė e pabesueshme se fantazia. |
|
|
|
![]() |
| Ne kemi 1 vizitor, (0 Antarė dhe 1 mysafirė) | |
| Veglat E Temės | |
| Shfaq Modėt | |
|
|